Sông Nậm Rốm – mạch sống của lòng chảo Điện Biên
Điện Biên – tỉnh miền núi biên giới Tây Bắc – được biết đến không chỉ bởi chiến thắng lịch sử năm 1954 mà còn bởi vị trí địa lý đặc biệt: nơi thượng nguồn của ba hệ thống sông lớn là sông Đà, sông Mã và sông Mê Công. Trong đó, sông Nậm Rốm – con sông dài 35 km chảy qua trung tâm thành phố Điện Biên Phủ – giữ vai trò “mạch sống” của vùng lòng chảo Điện Biên, vùng sản xuất lúa gạo chủ yếu của tỉnh.
Các công trình và di tích lịch sử lớn ở thành phố Điện Biên Phủ
Nậm Rốm không chỉ cung cấp nguồn nước cho nông nghiệp và sinh hoạt, mà còn là trục thoát lũ chính của thành phố. Tuy nhiên, những năm gần đây, dòng sông này trở thành nỗi lo của người dân. Lòng sông bị thu hẹp đến 70% ở nhiều đoạn, hành lang thoát lũ bị xâm hại, bờ sông sạt lở liên tục. Mỗi năm, thiên tai gây thiệt hại ước tính 250 tỷ đồng, chiếm khoảng 2% GRDP của tỉnh. Trong vòng một thập kỷ, hơn 12 ha đất lúa hai vụ ven sông bị cuốn trôi, đe dọa sinh kế và tính mạng của hàng trăm hộ dân.
Tốc độ đô thị hóa nhanh khiến khả năng thấm nước tự nhiên giảm, hệ thống tiêu thoát nước yếu ớt, mọi dòng chảy đều dồn về Nậm Rốm. Ngập lụt thành phố ngày càng nghiêm trọng, đặt ra yêu cầu cấp bách về một giải pháp đồng bộ vừa quản lý nguồn nước, vừa phòng chống thiên tai, vừa cải thiện môi trường đô thị.
Dự án quản lý đa thiên tai Nậm Rốm – giải pháp tổng thể
Trước thách thức đó, năm 2023 UBND tỉnh Điện Biên đã khởi động dự án “Quản lý đa thiên tai lưu vực sông Nậm Rốm nhằm bảo vệ dân sinh, thích ứng với biến đổi khí hậu và phát triển kinh tế – xã hội tỉnh Điện Biên”.
Dự án có tổng mức đầu tư hàng trăm tỷ đồng, sử dụng vốn vay ODA từ Cơ quan Phát triển Pháp (AFD), vốn đối ứng trong nước và nguồn viện trợ không hoàn lại từ Liên minh châu Âu (EU). Mục tiêu tổng thể là quản lý tổng hợp lưu vực sông, nâng cao năng lực ứng phó biến đổi khí hậu, chống sạt lở, tăng khả năng tiêu thoát lũ, đồng thời khôi phục sinh thái và cảnh quan đô thị.
Trong hàng loạt hạng mục, xây dựng hai đập dâng trên sông Nậm Rốm được xem là công trình trọng điểm, vừa có giá trị thủy lợi, vừa mang tính biểu tượng cảnh quan.
Viện Thủy công là đơn vị liên danh tư vấn giai đoạn thiết kế xây dựng triển khai sau thiết kế cơ sở (BVTC – DT) cho toàn bộ dự án này. Đây là dự án không chỉ đòi hỏi nhà thầu cần có kinh nghiệm trong tư vấn các công trình trên sông với giải pháp đảm bảo khả năng thoát lũ về mùa lũ mà còn có tạo cột nước về mùa kiệt bởi việc hồi sinh sông Nậm Rốm có ý nghĩa khôi phục giá trị sinh thái, cảnh quan, văn hóa lịch sử và thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội cho Điện Biên Phủ, biến dòng sông ô nhiễm xói lở thành biểu tượng mới về một đô thị xanh, sạch, hiện đại, đồng thời khơi dậy trách nhiệm cộng đồng trong bảo vệ môi trường.
 |
 |
 |
Quy mô và đặc điểm của hai đập dâng
Hai đập được đặt tại những vị trí chiến lược:
+ Đập số 1: khu vực Trung đoàn 82.
+ Đập số 2: thượng lưu cầu C4.
Cả hai đều là đập dâng dạng cống hở bằng bê tông cốt thép (BTCT), thiết kế hiện đại, đảm bảo vừa điều tiết lũ, vừa giữ nước mùa kiệt.
+ Mỗi đập gồm 6 khoang, bề rộng thông nước mỗi khoang 10m, tổng cộng 60m.
+ Cửa van phẳng bằng thép, vận hành linh hoạt theo mùa.
+ Dàn công tác khung dầm BTCT M300, chiều cao lớn nhất 8m.
+ Trên đỉnh đập là cầu rộng 4m, kết cấu dầm BTCT DƯL tiết diện chữ I, thuận tiện giao thông, kết nối hai bờ.
Vị trí 02 đập dâng trên sông Nậm Rốm (đập số 1 tại vị trí trung đoàn 82; đập số 2 nằm thượng lưu cầu C4)
Điểm nổi bật của thiết kế là kết hợp đa chức năng: điều tiết lũ, giữ mực nước ổn định mùa kiệt, bảo vệ bờ, đồng thời tạo cảnh quan du lịch. Khi hoàn thành, hai đập sẽ tạo nên đoạn sông dâng nước dài khoảng 7 km, từ thượng lưu đập số 1 đến hạ lưu đập số 2, biến Nậm Rốm thành dòng sông đa chức năng.
 |
 |
Ảnh 3D của 02 đập dâng
Dự án khởi công năm 2023, đến nay các hạng mục chính của hai đập dâng đã cơ bản hoàn thành, đang bước vào giai đoạn hoàn thiện cuối cùng. Theo kế hoạch, công trình sẽ được đưa vào sử dụng vào tháng 12/2025.
Đập số 1 – Là một trong những giải pháp đồng bộ nhằm cải tạo sông Nậm Rốm đoạn qua thành phố để điều tiết dòng chảy mùa kiệt, duy trì mực nước, đồng thời hỗ trợ cấp nước và cải tạo môi trường, cảnh quan hệ sinh thái dọc hai bên sông.
Đập dâng số 2
 |
 |
Hình ảnh thi công đập trong hố móng khô
Khi hai đập dâng hoàn thành, thành phố Điện Biên sẽ có một đoạn sông Nậm Rốm hồi sinh cả về môi trường, kinh tế và xã hội. Đây sẽ là “điểm nhấn cảnh quan” tạo bản sắc đô thị vùng Tây Bắc.
Dự án cũng là mô hình quản lý lưu vực sông tích hợp, có thể nhân rộng cho các đô thị miền núi khác – nơi đang chịu sức ép từ biến đổi khí hậu và thiên tai.
Kết luận
Hai đập dâng trên sông Nậm Rốm không đơn thuần là công trình thủy lợi, mà còn là bước đi chiến lược để Điện Biên xây dựng đô thị xanh – an toàn – hiện đại. Công trình khẳng định sự kết hợp giữa khoa học kỹ thuật, quyết tâm chính quyền và sự đồng thuận của cộng đồng, hướng tới phát triển bền vững.
Dự kiến tháng 12/2025, khi dòng Nậm Rốm khoác lên mình diện mạo mới, thành phố Điện Biên sẽ có thêm một biểu tượng đáng tự hào – nơi kết nối quá khứ lịch sử với tương lai phát triển.
